แผนปฏิบัติการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ พ.ศ. 2558-2559

ยุทธศาสตร์ที่ 3 ปกป้องคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของประเทศ และบริหารจัดการเพื่อเพิ่มพูนและแบ่งปันผลประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพ โดยสอดคล้องกับแนวทางเศรษฐกิจสีเขียว

แผนปฏิบัติการ
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 มีกลไกและบังคับใช้กฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ในหน่วยงานหลักของประเทศที่มีหน้าที่ในการกำกับดูแลการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรม เพื่อรองรับพันธกรณีของพิธีสารนาโงยา
ภายในปี พ.ศ. 2559 พัฒนากฎหมายเกี่ยวกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ให้ครอบคลุมทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง
ตัวชี้วัด

1 มีและใช้กฎระเบียบที่เกี่ยวกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ในหน่วยงานหลักของประเทศที่มีหน้าที่ในการกำกับดูแลการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรม

2 มีกลไกการดำเนินงานเพื่อรองรับพันธกรณีของพิธีสารนาโงยา

3 มีการพัฒนากฎหมายเกี่ยวกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ที่ครอบคลุมทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
3.1.1.1 ศึกษาวิเคราะห์ และเตรียมความพร้อมในการดำเนินการให้สัตยาบันพิธีสารนาโงยาว่าด้วยการเข้าถึงทรัพยากรพันธุกรรมและการแบ่งปันผลประโยชน์ที่ได้จากการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมอย่างยุติธรรมและเท่าเทียม 1. ศึกษาวิเคราะห์ผลกระทบและประโยชน์ที่ได้รับจากการเข้าเป็นภาคีพิธีสารนาโงยาฯ รวมถึงความพร้อมของภาคส่วนต่างๆ ในการดำเนินงานตามพิธีสารนาโงยาฯ
2. จัดประชุมเผยแพร่สาระของพิธีสารนาโงยาฯ แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในภาคส่วนต่างๆ
3.1.1.2 เร่งรัดให้มีการจัดทำและปรับปรุงกฎ ระเบียบ และกลไกในการเข้าถึง แบ่งปันผลประโยชน์ และติดตามตรวจสอบการใช้ทรัพยากรพันธุกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อปกป้องและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของประเทศ 1. พัฒนาและปรับปรุงกลไก กฎระเบียบ และแนวทางการดำเนินงานของภาคส่วนต่างๆ ให้สอดคล้องกับพันธกรณีของพิธีสารนาโงยาฯ
2. ศึกษา พัฒนา และปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ให้ครอบคลุมทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง
3. ศึกษาวิเคราะห์และรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับแนวทางปฏิบัติที่ดี หลักเกณฑ์ เงื่อนไขและข้อตกลงในการแบ่งปันผลประโยชน์จากการใช้ทรัพยากรชีวภาพ
4. พัฒนากลไกในการเข้าถึง แบ่งปันผลประโยชน์ และติดตามตรวจสอบการใช้วัสดุชีวภาพ
5. ศึกษาวิเคราะห์และทบทวนกฎระเบียบและกลไกที่เกี่ยวข้องเพื่อจัดทำมาตรการเชิงนโยบาย กฎหมายและองค์กร ที่สอดคล้องกับพันธกรณีของพิธีสารนาโงยาฯ
3.1.1.3 บูรณาการหลักการและเงื่อนไขการเข้าถึงและการแบ่งปันผลประโยชน์อย่างยุติธรรมและเท่าเทียมเข้าไปอยู่ในแนวทางปฏิบัติของหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง 1. ส่งเสริมและผลักดันการบังคับใช้ระเบียบคณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการเข้าถึงและการได้รับผลประโยชน์ตอบแทนจากทรัพยากรชีวภาพ พ.ศ. 2554 ในหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
2. เสริมสร้างสมรรถนะของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการดำเนินงานตามพันธกรณีของพิธีสารนาโงยาฯ และระเบียบคณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการเข้าถึงและการได้รับผลประโยชน์ตอบแทนจากทรัพยากรชีวภาพ พ.ศ. 2554
3. จัดทำระเบียบและกลไกเรื่องการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพระดับหน่วยงาน ให้เป็นไปตามตามพันธกรณีของพิธีสาร นาโงยาฯ และระเบียบคณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการเข้าถึงและการได้รับผลประโยชน์ตอบแทนจากทรัพยากรชีวภาพ พ.ศ. 2554
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 เพิ่มสมรรถนะในการแข่งขันของประเทศบนพื้นฐานของความหลากหลายทางชีวภาพ
ตัวชี้วัด

1 เพิ่มสมรรถนะในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีศักยภาพจากฐานความหลากหลายทางชีวภาพ

2 มีระบบฐานข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
3.2.1.1 ส่งเสริมและสนับสนุนการศึกษาวิจัยทรัพยากรชีวภาพ ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเชิงเศรษฐกิจ รวมถึงการพัฒนาศักยภาพของทรัพยากรชีวภาพที่มีอยู่ โดยอาศัยองค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นผสมผสานกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ 1. การศึกษาความคุ้มค่า (มูลค่าทางเศรษฐกิจ) ที่เป็นผลจากการสนับสนุนผู้ประกอบธุรกิจจากฐานชีวภาพ
2. การวิจัยและพัฒนาสวนป่าเชิงเศรษฐกิจและการใช้ไม้สวนป่าเพื่อชุมชนและอุตสาหกรรม
3. การพัฒนาและอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมของพันธุ์ไม้ยางรัก
4. การวิจัยและพัฒนาไผ่ตามแนวเศรษฐกิจสร้างสรรค์
5. การปรับปรุงพันธุ์ไม้สนประดิพัทธ์ ระยะที่ 2 สำหรับการปลูกสร้างสวนป่าเศรษฐกิจ
6. การศึกษาเชิงเศรษฐกิจด้านผลผลิตป่าไม้
7. การวิจัยและพัฒนาไม้หอมแก่นจันทร์เพื่อการค้า
8. การจัดการสวนป่าสักอย่างยั่งยืนเพื่อเกษตรกร
9. การใช้ประโยชน์ไม้สน 5 ชนิด ด้านพลังงานและเคมีภัณฑ์
10. การพัฒนาระบบการเพาะเลี้ยงและการใช้ประโยชน์ครั่ง
11. การเพิ่มมูลค่าเชิงเศรษฐกิจของไม้สนประดิพัทธ์ในอนาคต
12. การทดสอบพันธุกรรมและปรับปรุงพันธุ์ไม้ประดู่เพื่อการปลูกป่าเศรษฐกิจ
13. การวิจัยเห็ดป่ากินได้ชนิดเอคโตไมคอร์ไรซ่า
14. การเพิ่มศักยภาพในการใช้ประโยชน์และเพิ่มมูลค่าผลิตผลป่าไม้
15. การให้ทุนอุดหนุนกรอบงานวิจัยที่มุ่งเป้าตอบสนองความต้องการในการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานความหลากหลายทางชีวภาพ
16. การวิจัยและพัฒนาการใช้ประโยชน์ไม้ไผ่เพื่อการพาณิชย์
17. วิจัยศึกษาพืชทดแทนพลังงาน
18. ศึกษาวิจัยและพัฒนาศักยภาพการใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพเชิงพาณิชย์เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนท้องถิ่น
19. วิจัยและพัฒนาพืชสวนอุตสาหกรรม
20. วิจัยและพัฒนาพืชกลุ่มไม้ดอก ไม้ประดับ
21. วิจัยพัฒนาพืชเศรษฐกิจ: ยางพารา ปาล์มน้ำมัน มันสำปะหลัง อ้อย ลำใย ทุเรียน มังคุด สัปปะรด ถั่วเหลือง ส้มโอ มะพร้าวน้ำหอม พืชสมุนไพร พืชผักและเห็ด พืชไร่ และไม้ผลเศรษฐกิจอื่นๆ
22. ชุดโครงการวิจัยและพัฒนาการใช้ประโยชน์ของจุลินทรีย์ด้านปศุสัตว์เพื่อคุ้มครองพันธุกรรมปศุสัตว์และเพิ่มมูลค่าเชิงพาณิชย์
23. ชุดโครงการความหลากหลายทางชีวภาพและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนจากพืชสมุนไพร และจุลินทรีย์
24. การวิจัยและพัฒนาไม้พะยูงเพื่อการปลูกป่าและใช้ ประโยชน์
25. ชุดโครงการวิจัยและพัฒนาเห็ดพื้นเมืองอีสานเพื่ออนุรักษ์และเสริมสร้างมูลค่าเชิงพาณิชย์
3.2.1.2 ส่งเสริมการเป็นหุ้นส่วนระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนสำหรับการวิจัยที่มีวัตถุประสงค์ในการอนุรักษ์และพัฒนาการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน 1. การถ่ายทอดเทคโนโลยีจากการวิจัยประโยน์ความหลากหลายทางชีวภาพสู่ผู้ประกอบการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
3.2.2.1 เสริมสร้างสมรรถนะในการพึ่งพาตนเองของชุมชนด้านเทคโนโลยี การผลิต และการตลาด ในการใช้ประโยชน์และการสร้างผลิตภัณฑ์จากความหลากหลายทางชีวภาพอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะการพัฒนาบ่มเพาะวิสาหกิจชุมชน ธุรกิจขนาดกลาง และขนาดย่อมให้เข้มแข็งในการผลิตสินค้าและบริการให้ได้มาตรฐาน 1. การผลิตสินค้าและบริการชุมชนคุณภาพและสร้างวิสาหกิจชีวภาพเข้มแข็ง
2. ศึกษาพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นในการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนจากทรัพยากรชีวภาพทางด้านปศุสัตว์เชิงพาณิชย์
3. การขึ้นทะเบียนพันธุ์สัตว์พื้นเมืองประจำถิ่น
4. โครงการพัฒนาสัตว์เลี้ยงไทย
5. โครงการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการ OTOP ด้วยหลักสูตรการบริหารจัดการนโยบายและแผนวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม (วทน.) 5 ภูมิภาค
6. การพัฒนาส่งเสริมอาชีพจากการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนของสัตว์พื้นเมือง ผลิตเป็นสินค้าและบริการชุมชน ต่อยอดเป็นเชิงธุรกิจ
3.2.2.2 พัฒนาสมรรถนะในการแข่งขันของประเทศโดยการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพเป็นฐานการผลิต การบริโภคสีเขียว การสร้างนวัตกรรม และการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ 1. ศึกษา จัดทำข้อเสนอแนะ และดำเนินการด้านกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ /พัฒนากลไก กฎ ระเบียบ และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขข้อขัดข้องในการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ
2. โครงการศูนย์ความเป็นเลิศในการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพ
3. ส่งเสริมการเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสัตว์ป่า
4. การสร้างพันธมิตรและความร่วมมือกับต่างประเทศในการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ
5. การพัฒนาจับคู่ธุรกิจ และการศึกษาเพื่อพัฒนาสินค้าและบริการโดยความร่วมมือกับเอกชน/ผู้ประกอบการ สถาบันการศึกษา บริการให้คำปรึกษาและบ่มเพาะธุรกิจ
6. ศึกษานโยบายและจัดทำข้อเสนอที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ เพื่อเตรียมความพร้อมของสินค้าชีวภาพทั้งในและต่างประเทศ
7. โครงการศูนย์พัฒนาและส่งเสริมธุรกิจการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ
8. การพัฒนาตรารับรองและการรับรองผลิตภัณฑ์ชีวภาพ (Bioeconomy)
3.2.2.3 ส่งเสริมและสนับสนุนการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีชีวภาพในอุตสาหกรรมต่างๆ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมการเกษตร รวมถึงการนำนวัตกรรมมาใช้ทดแทนการนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศ 1. สนับสนุนการใช้เทคโนโลยีชีวภาพเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในเชิงพาณิชย์
2. โครงการศูนย์นวัตกรรมการผลิตหัวเชื้อจุลินทรีย์
3. การศึกษาแนวทางการพัฒนาและส่งเสริมอุตสาหกรรมฐานชีวภาพ (Bio-based Industry) ของประเทศไทย
4. จัดตั้งและดูแลศูนย์ชีววัสดุประเทศไทย Thailand Bioresource Research Center (TBRC)
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
3.2.3.3 ส่งเสริมการเรียนรู้ 1. ศึกษาและจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นในเมือง
2. โครงการพัฒนาสถาบันเศรษฐกิจชีวภาพ (Bio-Economy Acadamy) เพื่อฝึกอบรมและแลกเปลี่ยนความรู้ในการประกอบธุรกิจชีวภาพ
3.2.3.1 พัฒนาฐานข้อมูล 1. การบูรณาการเครือข่ายสื่อสารแลกเปลี่ยนข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น (Bio Gang)
2. โครงการพัฒนาศูนย์กลางข้อมูลเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพแห่งชาติ (National Bio-Economy Database Clearing House)
3. จัดทำสารานุกรมภูมิปัญญาท้องถิ่นไทยและบัญชีรายการทรัพย์สินชีวภาพเพื่อเผยแพร่
3.2.3.2 ศึกษาเพื่อการพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้/ภูมิปัญญา 1. โครงการศึกษาพัฒนาต่อยอดการใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์
2. โครงการศึกษาตลาดสินค้าผลิตภัณฑ์จากฐานชีวภาพ (ในประเทศ/ต่างประเทศ)
3. โครงการแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากพืชวงศ์ขิง-ข่า การใช้ประโยชน์พืชสกุลมหาหงส์ เพื่อพัฒนาเป็นต้นแบบผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง และผลิตภัณฑ์ต้านการอักเสบ